Mae'r awdurdodau lleol yn gyfrifol am faterion trafnidiaeth, cyflwr y ffyrdd a'r strydoedd a llif cerbydau. Mae trafnidiaeth yn derm eang sy'n cwmpasu adeiladu a chynnal a chadw ffyrdd, cynnal a chadw pontydd ac adeiladau tebyg, diogelwch ar y ffyrdd, cludiant cyhoeddus, cerdded, seiclo, cludiant cymunedol, cynllunio ar gyfer trafnidiaeth, rheoli traffig, rheoli tagfeydd, a chydlynu gwaith cyfleustodau (nid rhestr gynhwysfawr mo hon).
Mae'r awdurdodau lleol yn gyfrifol am 32,000 km o ffyrdd Cymru, sef 95% o holl rwydwaith y ffyrdd. Llywodraeth y Cynulliad sy'n gyfrifol am y cefnffyrdd a'r traffyrdd.
Mae Deddf 'Trafnidiaeth' 2000 yn gofyn i bob awdurdod lleol lunio polisi ar gyfer trafnidiaeth ddiogel, cyfun ac effeithlon yn ei fro. Mae Deddf 'Rheoli Traffig' 2004 yn gofyn i bob awdurdod lleol alluogi gyrwyr i deithio'n hwylus yn ei ardal
I ateb gofynion y deddfau, mae rhaid i'r cynghorau weithio ar y cyd â chwmnïau trenau a bysiau, byd adeiladu, cyrff cynllunio, cyfleustodau, cylchoedd trafnidiaeth ac, yn anad dim, ei gilydd. Mae'r 22 awdurdod lleol yn cymryd rhan mewn consortia rhanbarthol ar gyfer ateb problemau trafnidiaeth mewn modd cydlynol, cyfoes, cyfun ac effeithiol. Mae pedwar consortiwm rhanbarthol yng Nghymru:
- Consortiwm Cludiant Integredig De-Orllewin Cymru (SWWITCH)
- Cynghrair Trafnidiaeth De-ddwrain Cymru (SEWTA)
- Y Cyd-fwrdd Cludiant Taith Gogledd Cymru (Taith)
- Trafnidiaeth Canolbarth Cymru (TRaCC)
Materion allweddol
Mae Llywodraeth y Cynulliad wedi paratoi strategaeth ar gyfer trafnidiaeth yng Nghymru, ynghyd â chynllun sy'n pennu'r blaenoriaethau ynghylch rhoi'r strategaeth ar waith. Mae pob consortiwm rhanbarthol wedi paratoi cynllun sy'n cydblethu â'r blaenoriaethau hynny ac yn amlinellu'r modd mae pob awdurdod lleol wedi datblygu cludiant cyfun ar gyfer teithio'n rhwydd yn ei ardal a thu hwnt (gweler y linciau).
Mae WLGA yn cydweithio â Llywodraeth y Cynulliad i ddatblygu trefniadau llywodraethu fel y bydd y gyfundrefn yn addas i'w diben ac yn gweithio'n effeithiol yn ôl nodau'r strategaeth a'r amryw gynlluniau.
Mae'r awdurdodau wedi'i chael yn anodd neilltuo digon o arian i gynnal a chadw ffyrdd, pontydd ac ati dros y blynyddoedd. Bydd y sefyllfa hon yn gwaethygu gan y bydd llai a llai o arian ar gael iddyn nhw yn ystod y blynyddoedd sydd i ddod. Y dyb yw y bydd hynny'n effeithio'n fawr ar drafnidiaeth am y gallai sawl prosiect cyfalaf gael ei ohirio ac y bydd llai o gyllid ar gyfer gweithgareddau.
Mae pob awdurdod lleol yng Nghymru wedi paratoi cynllun rheoli asedion i amlinellu pa mor dda yw isadeiledd ei ardal a faint o adnoddau y bydd eu hangen i'w gynnal a'i gadw a helpu i wireddu'n dyheadau economaidd ac amgylcheddol.
Mae Llywodraeth y Cynulliad wedi rhoi £15 miliwn i bob awdurdod dros y tair blynedd diwethaf i'w helpu i gynnal a chadw'r ffyrdd. Dim ond £5 miliwn a roes i bob awdurdod ar gyfer 2010/11, fodd bynnag. O achos tywydd garw'r gaeaf, mae cyflwr y ffyrdd ledled y wlad yn wael iawn ac, er i bob awdurdod gael £2.75 miliwn ychwanegol fis Chwefror 2010, bydd angen llawer mwy o arian.
Gan fod prinder graean yn ystod gaeaf 2009/10, mae WLGA wedi cydweithio â Llywodraeth y Cynulliad a'r awdurdodau lleol i ddatblygu'r cadernid a gofalu y bydd digon o raean i osgoi sefyllfa debyg yn y dyfodol.
Barn WLGA
Ar wahân i'r pwysau ariannol mae'r gwasanaeth hwn yn eu hwynebu, mae mwy a mwy o bobl yn sylweddoli bod angen newid ein ffordd o feddwl am drafnidiaeth yn llwyr. Mae angen cynllunio ar gyfer y dyfodol gan gydnabod bod cerbydau'n sbarduno'r newid hinsoddol trwy greu llawer o nwyon tŷ gwydr ac na fydd olew'n rhad mwyach am fod ei gynhyrchu ar fin cyrraedd y brig. Mae disgwyl y bydd pris olew'n cynyddu'n fawr o hyn ymlaen gan na fydd digon o olew i ateb y galw amdano. Yn sgîl hynny, bydd rhaid inni ystyried yn ofalus a fydd gwir angen teithio bob amser.
Lle bo teithiau'n angenrheidiol, rhaid datblygu isadeiledd mwy cynaladwy gan gynnwys cludiant cyhoeddus, cerdded, seiclo a cherbydau trydan.
Mae rhagor o wybodaeth gan: Tim Peppin