Mae ar awdurdodau lleol gyfrifoldebau statudol am gasglu gwastraff cartrefi a chael gwared arno. Y ffordd arferol o gael gwared arno fu trwy ei gladdu mewn tomenni, ond:
- mae'r tomenni bron yn llawn
- mae modd difwyno aer, pridd a dŵr trwy gladdu sbwriel
- wrth bydru, mae sbwriel yn creu methan – un o'r 'nwyon tŷ gwydr'
Prif faterion/cyd-destun y polisi:
Mae strategaeth newydd y Cynulliad, 'Tuag at Gymru Ddiwastraff', yn anelu at wastraffu dim erbyn 2050. Erbyn 2024/25, dylen ni fod yn ailgylchu 70% o wastraff ein trefi ac yn cael gwared ar y gweddill trwy ei ddefnyddio i greu ynni. Y disgwyl yw y bydd llai a llai o wastraff gweddilliol dros y blynyddoedd gan y byddwn ni'n defnyddio llai a llai o becynnau ac yn llunio rhagor o nwyddau y bydd modd eu defnyddio eto ar ôl cyflawni eu dibenion gwreiddiol.
Mae'r strategaeth wedi'i llunio i ateb gofynion polisïau a deddfau Undeb Ewrop, y Deyrnas Gyfunol a Chymru. Yn ôl y gofynion hynny, dyma drefn y blaenoriaethau o ran ystyried gwastraff: arbed gwastraff, ei ailddefnyddio trwy elusennau ac ati, ei ailgylchu a'i gompostio.
Dim ond ynglŷn â'r ddwy flaenoriaeth olaf mae dirwyon am fethu â chyrraedd targedau:
- Claddu llai: Mae deddfau Undeb Ewrop a'r DG yn gofyn i awdurdodau lleol gwtogi ar y gwastraff maen nhw'n ei anfon i'w tomenni. Fel arall, bydd rhaid iddyn nhw dalu dirwyon ynghylch gwastraff o'r gegin a'r ardd, papur a chardfwrdd. Mae'r targed wedi'i gyflawni ar gyfer 2010. Erbyn 2013, dylen ni fod wedi cwtogi o 50% ar y gwastraff a gladdon ni ym 1995. Bydd modd helpu i gyrraedd y targed trwy ailgylchu papur/cardfwrdd a chompostio gwastraff o'r ardd, ac mae awdurdodau lleol wedi dechrau casglu olion bwyd a phrynu cyfleusterau i'w troi'n gompost a nwy, hefyd.
- Ailgylchu mwy:70% yn 2024/25 o'i gymharu â 40% yn 2009/10. Mae targedau cyfamserol hefyd, sef: 52% erbyn 2012/13, 58% erbyn 2015/16 a 64% erbyn 2019/20. Yn ôl deddf arfaethedig, byddai'r targedau hynny'n rhai statudol fyddai'n mynnu dirwy am fethu â chadw atyn nhw. Yn ogystal â chasglu hen fwyd, mae'r awdurdodau lleol yn sefydlu trefniadau casglu newydd ar gyfer ailgylchu gan gasglu gwastraff gweddilliol bob yn ail wythnos a/neu mewn biniau llai i annog pobl i ailgylchu. Mae Llywodraeth y Cynulliad wrthi'n ymgynghori am Gynllun Sector Trefol fydd yn gofyn i awdurdodau lleol ystyried amryw faterion wrth geisio cyflawni amcanion a thargedau strategol.
Safbwynt WLGA:
Mae cynghorau Cymru wedi cyflawni llawer o ran claddu llai o wastraff ac ailgylchu mwy, gan weithio mewn consortia i brynu cyfleusterau trin gwastraff gweddilliol a bwyd. Mae WLGA yn cynnig cymorth i awdurdodau i ddibenion gwella megis gwybodaeth am feincnodi ac arferion da.
Mae Cynllun 'Craff am Wastraff', sy'n rhan o WLGA, yn helpu i gynnal ymgyrchoedd lleol sy'n annog pobl i ailgylchu.
Er bod WLGA yn cefnogi, ar y cyfan, y modd mae Llywodraeth y Cynulliad yn mynd i'r afael â'r broblem, bydd yn anodd cyrraedd targedau oni bai bod cwmnïau'n llunio pecynnau gwell, ac mae hynny tu allan i reolaeth awdurdodau lleol. Rydyn ni'n anghytuno â'r bwriad i godi dirwyon statudol ac mae pryderon gyda ni am y bwriad i adael i Lywodraeth y Cynulliad bennu ffyrdd o drin a thrafod gwastraff. Mae WLGA o'r farn y dylai awdurdodau lleol gael pennu'r ffordd orau o gyrraedd targedau yn ôl eu hamgylchiadau ar ôl hel sylwadau'r trigolion.
Mae rhagor o wybodaeth gan: Tim Peppin